یکشنبه ۷ آذر ۱۴۰۰

در گفت‌وگوی اختصاصی با دکتر قدرت احمدیان:

اردوغان به دنبال توسعه‌طلبی است/ ترکیه، نماد سرکوب هویت‌ها/ سیاست خارجی استوار، تنها راه برون رفت از منازعات/ کردها و شیعیان از هویت ملی ایران جدایی‌ناپذیرند

در پی شعرخوانی جنجالی رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در باکو که موضوع آن درباره رود ارس در مرز ایران و جمهوری آذربایجان با مضامینی جدایی‌طلبانه بود، واکنش‌های متفاوتی را از سوی نمایندگان مجلس، وزارت امور خارجه، انجمن‌ها و نهادها، فرهیختگان و مردم شاهد بودیم و احتمال ایجاد منازعات بین‌المللی بر سر زبان‌ها افتاد. در این خصوص با دکتر قدرت احمدیان، عضو هیأت علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی به گفت‌و گو پرداختیم.

به گزارش رازی پرس، در پی شعرخوانی جنجالی رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در باکو که موضوع آن درباره رود ارس در مرز ایران و جمهوری آذربایجان با مضامینی جدایی‌طلبانه بود، واکنش‌های متفاوتی را  از سوی نمایندگان مجلس، وزارت امور خارجه، انجمن‌ها و نهادها، فرهیختگان و مردم  شاهد بودیم و احتمال ایجاد منازعات بین‌المللی بر سر زبان‌ها افتاد. در این خصوص با دکتر قدرت احمدیان، عضو هیأت علمی گروه علوم سیاسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی به گفت‌و گو پرداختیم:

در خصوص ریشه‌های بحران قره‌باغ توضیحاتی می‌فرمائید؟

پرداختن به ریشه‌های بحران قره‌ باغ در این فرصت چندان ضرورت ندارد و آنچه مهم است، توجه و تمرکز بر مواضعی است که دولت ترکیه گرفته است و به‌ویژه حضور اردوغان در مراسم رژه در باکو و بیان اظهاراتی که شائبه تحریک پان‌ترکیست‌ها علیه منافع ملی و یکپارچگی و تمامیت ارضی ایران دارد.

این اقدامات به شخصیت اردوغان مربوط می‌شود؟

برخی معتقدند که اردوغان یک شخصیت هیستریک و هیجانی است که گاهی از این صحبت‌ها داشته و این بی‌راهه هم نیست یعنی با مطالعه شخصیت اردوغان می‌شود فهمید ایشان با این مواضع گاها غیر معقولانه و غیر منطقی و احساساتی دردسرهایی برای خودش و ترکیه ایجاد کرد ه است.

غربی‌ها اردوغان را  با این شخصیت هیجانی، احساساتی و دمدمی می‌شناسند که مواضع تندی می‌گیرد و گاهی با همان تندی بر می‌گردد. گاهی صحبت از این‌ می‌کند که ترکیه یک کشور بزرگ مستقل از اروپاست،  گاهی برای عضویت در اتحادیه اروپا التماس می‌کند. گاهی ایران را دوست نزدیک خود معرفی می‌کند و گاهی به رویکردهای سیاست‌های خارجی جمهوری اسلامی ایران حمله می‌کند.

از این نگاه‌های دمدمی‌مزاجی، احساساتی و هیستریک زیاد در شخصیت اردوغان دیده شده است؛ این یک بخش است و اگر مجموعه‌ای  از این عناصر و مؤلفه‌ها را کنار هم بچینیم مشاهده خواهیم کرد که در دو سه سال اخیر، ترکیه به سمت یک نوع سیاست خارجی توسعه طلبانه روی آورده است.

مؤلفه‌های این توسعه‌طلبی چه هستند؟

نشانه‌های این توسعه‌طلبی را در لیبی، در مدیترانه و دریای اژه، کشمکش با مصر، یونان و فرانسه بر سر مسأله انرژی در دریا، مداخله غیرقانونی و اشغال‌گرانه در سوریه می‌توان دید. اشغال بخش‌هایی از سوریه به‌ویژه مناطق کرد نشین، سرکوب غیراخلاقی و غیرقانونی کردهای سوریه، مداخلات مداوم و مستمر در کردستان عراق و در حقیقت می‌بینیم که دولت ترکیه در اینجا هم یک جهت‌گیری تهاجمی و توسعه‌طلبانه به سمت قفقاز و آسیای میانه و حتی شرق دور را دنبال می‌کند.

وضعیت ترکیه و دولت اردوغان از نظر داخلی و بین‌المللی چگونه است؟

دولت اردوغان در داخل با مشکلات عدیده اقتصادی و حقوق بشر مواجه است و ترکیه امروزه زندان روزنامه‌نگاران است.

ترکیه امروزه نماد و الگوی سرکوب هویتی است؛ چه شیعیان و چه کردها، تحت شدیدترین محدودیت‌های دولت اردوغان هستند و خود حزب عدالت و توسعه هم انشعاب پیدا کرده است، نیروهای اصلی این حزب از اردوغان جدا شدند و اعضا حزب دیگری را تشکیل دادند. بنابراین اردوغان وقتی از داخل با یک تزلزل مواجه است می‌خواهد با طرح اینگونه مسائل و این توسعه‌طلبی‌ها در بیرون، انسجام داخلی را هم حفظ بکند.

تاثیرات توسعه‌طلبی و مواضع دولت اردوغان در ایران چگونه خواهد بود؟

با تحلیل ارائه شده می‌توان فهمید اردوغان سر پر سودایی دارد و دنبال یک نوع توسعه‌طلبی در منطقه و حتی در دوردست‌ها است که طبیعتا تنش‌هایی را با منافع و مصالح جمهوری اسلامی ایران ایجاد خواهد کرد.

ترکیه دو عنصر را همیشه در ضدیت با هویت و عناصر هویتی خودش می‌داند. به‌ویژه در دولت اردوغان این مسأله خیلی پررنگ هست. دو عنصری که اردوغان آن‌ها را دیگری می‌نامد، یکی کردها و هویت کردی هست و دیگری هویت شیعی وعلوی. از طرفی علویان ترکیه بسیار مهم هستند و ارادت تام و تمام از جهت معنوی به پادشاهان صفوی به‌ویژه شاه اسماعیل داشته‌اند. این مسئله یعنی هویت شیعی و علوی و هویت کردی، این ها ضد هویت ترکی تعریف شده است. بنابراین تا جایی که ممکن است دولت ترکیه و به‌ویژه اردوغان با آن شخصیت هیستریک و دمدمی که از آن یاد کردم، در صدد سرکوب این دو عنصر فرهنگی  در منطقه است.

هم کردها و هم شیعیان علوی، بخش‌هایی از عناصر هویتی ایرانی هستند. صرف نظر از این‌که ما در چه سیستمی زندگی بکنیم کردها و شیعیان از جهت تاریخی و از جهت مذهبی عناصر تفکیک‌ناپذیر و جدایی ناپذیر هویت ایرانی هستند و دولت اردوغان و دولت ترکیه دائما به‌دنبال سرکوب این دو عنصر و محدودسازی آن‌ها هستند. بدین جهت حضور ترکیه در آذربایجان که شیعه هستند و تحریک احساسات قومی و پان‌ترکیستی در منطقه، آن دومسئله یعنی ضدیت با کردها و شیعیان را تشدید کرد.

یعنی شاهد هستیم که در کنار سرکوب عناصر فرهنگی شیعی و کردها که بخش‌هایی از هویت تاریخی و تمدنی ایران هستند، به جریانات پان‌ترکیستی دامن می‌زند و در کشور شیعه آذربایجان که از جهت تاریخی و هویتی پیکره جداناپذیری از ایران هست، می‌آید بر عناصر ملی یا قومیتی تاکید می‌کند و روی آن‌ها دست می‌گذارد و پان‌ترکیسم را تحریک و تقویت می‌کند که به‌نظر می‌رسد در کلیت باید در راستای یک پروژه جدی دولت اردوغان تشبیه کرد که دنبال محدودسازی جمهوری اسلامی ایران هست.

شعرخوانی اردوغان تجلی چه نگاهی در سیاست خارجی ترکیه است؟

اگر چه خیلی این شعر و سخنانی که اردوغان در باکو گفته را نباید خیلی جدی گرفت و همانطوری که عرض کردم، این محصول همان شخصیت هیستریک و دمدمی‌ مزاج و احساسی آقای اردوغان هست اما وقتی این اشعار را در کنار سایر اقدامات می‌گذاریم، آنجاست که زنگ خطر و هشدار به صدا در می‌آید و ما را هشیار می‌کند که باید با دقت و هشیاری خاصی با اردوغان برخورد بکنیم.

حوزه‌های منازعه میان ایران و ترکیه کدام است؟

من فکر می‌کنم که ما با ترکیه در حوزه‌های مختلف تنش ساختاری داریم؛ هم از جهت هویتی، مسائل مذهبی، مسائل زبانی، رقابت‌های منطقه‌ای، الگوهای فرهنگی و تمدنی که ما و آن‌ها داریم در منطقه دنبال می‌کنیم، این‌ها با هم سر ناسازگاری و تنش دارند.

نکته قابل توجه این است که قرائت و روایت حتی سلفی-اخوانی که ترکیه در منطقه دنبال می‌کند، به شدت با روایت ما از اسلام تناقض و کشمکش دارد و این نشان می‌دهد که ما در حوزه‌های حتی دینی هم با ترکیه بر سر فهم و شیوه طرح مسائل دینی با هم اختلاف نظر داریم.

لذا این تنش‌ها و اختلافات ساختاری بین ما و ترکیه یک مسأله جدی، دامنه‌دار و بلند مدت است. از گذشته هم بوده، گاهی مقامات ما متاسفانه شیفته بعضی مسائل کوتاه مدت می‌شوند و ترکیه را به‌عنوان کشور دوست یا استراتژیک تلقی می‌کنند که این اساسا درست نیست. چرا که ما کشمکش‌ها و منازعات ساختاری جدی با ترکیه داریم.

راهبرد جمهوری اسلامی در واکنش به این اتفاقات چه باید باشد؟

 من فکر می‌کنم جمهوری اسلامی مقداری از پرداختن به نقش و سهم مؤلفه‌های تاریخی، فرهنگی و هویتی در سیاست خارجی غفلت کرده است و ما باید بر مبنای همین عناصر تاریخی، فرهنگی و هویتی بتوانیم سیاست خارجی استوار و محکمی را در منطقه طراحی و آن را دنبال کنیم.

لذا من توصیه می‌کنم از جهت فرهنگی و هویتی ما باید به دوران پیش از انعقاد پیمان‌های ننگین گلستان و ترکمن‌چای برگردیم  و اگر با این نگاه فرهنگی و تمدنی به این روزگار به دوران «پیشا ترکمن چای» برگردیم، آنگاه خواهیم دید که نفوذ فرهنگی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بسیار فراتر از آن‌چیزی است که ما الان داریم و ما باید بتوانیم از آن عناصر فرهنگی، تاریخی و هویتی به‌نحومناسب و شایسته‌ای در تامین منافع ملی خودمان استفاده کنیم.

فرهنگ، هویت و تاریخ زیربنای رفتارها در سیاست خارجی است و غفلت از آن‌ها می‌تواند صدمات و لطمات جبران‌ناپذیری در پی داشته باشد. نتیجه این است که من فکر می‌کنم ضمن این‌که این اقدامات و حرف‌های اردوغان به‌هرترتیب باید در پیوستگی با شخصیت اردوغان تجزیه و تحلیل کرد ولی جهت‌گیری‌های توسعه‌طلبانه اردوغان به‌ویژه بعد از کودتایی که علیه ایشان صورت گرفت و امنیتی شدن فضای سیاسی داخلی و همینطور توسعه‌طلبی در بیرون نشان می‌دهد که باید منطقی تر و اصولی‌تر با ترکیه و دولت اردوغان برخورد کرد.

به نظر من این وضعیت جدید یا این نگاه توسعه‌طلبانه جدید که محصول تزلزل در داخل هست می‌تواند اثرات جدی در تحولات منطقه داشته باشد و باید با این جهت‌گیری توسعه‌طلبانه منطقی و با مبنا قرار دادن منافع ملی برخورد کرد و در حقیقت تصمیمات اساسی و جدی در برابر این رویکردهای توسعه‌طلبانه اتخاذ کرد./خبرنگار: طاهره پرتوی

کد خبر : 20172

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید !

ارسال دیدگاه
جدیدcaptcha