یکشنبه ۷ آذر ۱۴۰۰

در یادداشتی از سید جواد امیری؛

فهم پیچیدگی های نظم بین الملل و قفقاز جنوبی

 
*قفقاز شمالی و جنوبی بیش از یک قرن هست که ذیل مناسبات استعماری شکل یافته اند و از ایران جدا شده اند. 
 
*پس از فروپاشی شوروی ما با سه کشور در قفقاز جنوبی روبرو هستیم که هویت های ملی آنها مبتنی بر روایت های استعماری روس شکل گرفته است. 
 
*به عنوان مثال، هویت ارمنی و هویت گرجی و هویت آذری هر کدام در ضدیت با یکدیگر و غیر-تاریخی برساخت شده اند. ما اکنون با موجودیت های پیچیده استعماری مواجه هستیم که دقیق درباره آنها مطالعه نکرده ایم و نمی دانیم نظامهای اجتماعی آنها مبتنی بر چه کلان ایده های ضد ایرانی شکل گرفته است. 
 
*یک نمونه بیاورم؛ 
روایت رسمی در ارمنستان معاهدات ترکمنچای و گلستان را به عنوان جشن رهایی از یوغ سلاطین مسلمان تقریر می کنند یا روایت رسمی در آذربایجان باکو جنبش مشروطه در ایران را به عنوان جنگ شوونیسم فارس علیه تبریز و آذربایجان صورتبندی می کند و ... . اینها مسائل مهمی در فهم جغرافیای ذهنی قفقاز جنوبی هستند که در ایران مطالعات دقیقی در باب آنها نیست. 
 
*مسائل قفقاز در فضای عمومی ایران متولیش شده است مرکز مطالعات هور در تهران که لابی ارامنه آن را مدیریت می کنند و محفل آذریون آن را منتشر می کنند و تمام سعیشان این است که ما "فهم درستی" از آنجا نداشته باشیم بل ذیل نگاه ارمنستان موضوع را صورتبندی کنیم و خودِ محفل آذریون هم در امتداد خوانش باستانگرایانه محمود افشار و اعوانش ضدیت با عرب و ترک را مفهومینه می کنند و گروهی هم در ایران ذیل نگاه "تورکگرایانه" اهداف ژئوپلیتیکی ترکیه را عین رهایی در جهان میبینند و مجموع این پیچیدگی ها نشان میدهد که ما با فهم دقیق و کمپلکس فاصله زیادی داریم.
سیدجوادمیری
 
🔴 معماران امر سیاسی و "امنیت سرزمینی"
 
 
*با نگاهی گذرا بر تاریخ می توان درک کرد که منطقه قفقاز بخش لاینفک ایران بوده است و در زمان دولت فخیمه قاجار ایرانیان بر این منطقه وسیع حکمرانی می کردند. 
 
*دولت-ملت ایران پدیده نوین در نظام بین الملل است مانند تمامی دولت-ملت های جهان ولی ایران پدیده کهن است و البته مرزهایش در کم و کاست بوده است. پیش از قاجارها هم افشاریان و زندیه و صفویه بر ایران حکومت می کردند. اینها بدیهیات است و اگر امر بدیهی شک داشته باشید مجبوریم به سر کلاس تاریخ برگردیم.  
 
*اما در باب مسائل مستحدثه در منطقه قفقاز؛ همانطوز که گفتم امر پیچیده است و برای فهم پیچیدگی ها راه ساده وجود ندارد. هم اکنون ترکیه برای جبران حضور ایران در سوریه و عراق و لبنان که عقبه تاریخی عثمانی محسوب می شد در حوزه قفقاز ورود کرده است که عقبه تاریخی ایران محسوب میگردد و روسیه و آمریکا و اسرائیل و اتحادیه اروپا هم هر کدام بنا بر مقتضیات خود تلاش در مداخله در یارگیریها در جنوب قفقاز دارند و این ائتلاف های سیال و سیار به پیچیدگی موضوع افزوده است و نباید فراموش کنیم که کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس هر کدام به نحوی برای خود یاری در این منطقه جستجو می کنند تا در درازمدت بتوانند نقشه ژئوپلیتیکی آمریکا مبنی بر "خنجر بر بخش نرم زیر اشکم" روسیه بزنند و این مناقشات و تغییر شتابان ائتلافها می توانند تغییرات پردامنی را ایجاد کنند.
 
* بحث از منافع سرزمینی نباید با دعواهای جناحی و داخلی درآمیزد. زیرا این ابله هانه ترین رویکرد در سیاست خارجی است که معماران امر سیاسی و کنشگران امنیت سرزمینی و عمق استراتژیک کشور را به زلف دعواهای داخلی گره بزنند.
 
*ما نیازمند نگاهی جامع به مفهوم "امنیت سرزمینی" در تمامی ابعاد آن هستیم تا در صورتبندی استراتژی ها شبکه های اتصال امنیت را مورد غفلت قرار ندهیم و این کاری نیست که با امر اطلاعاتی و امنیتی و نظامی صرف بتوان بر آن فائق آمد بل ما نیازمند ورود امر آکادمیک به حوزه سیاست و سیاستگذاری در کلان حکمرانی هستیم.
کد خبر : 41388

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید !

ارسال دیدگاه
جدیدcaptcha