چهارشنبه ۱۰ آذر ۱۴۰۰

در گفتگو با دکتر هوشنگ قمرنیا استاد تمام گروه مهندسی آب دانشگاه رازی مطرح شد؛

تالوار، سدی بی‌خاصیت و ویرانگر در استان کردستان

اجرای سد تالوار و تاسیسات مربوطه، تبعات منفی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی جبران‌ناپذیری برای روستاهای بخش چنگ الماس شهرستان بیجار در استان کردستان در برداشته است. (دریغ از رسیدگی و دادرسانی مدیران استانی و شرکت آب منطقه‌‌ای استان کردستان!)

 

دکتر هوشنگ قمرنیا استاد تمام گروه مهندسی آب دانشگاه رازی مسائل مربوط به سد تالوار واقع در شهرستان بیجار استان کردستان را مورد بررسی قرار داد و در این خصوص گفت:

با وجود قرارگرفتن حوضه و رودخانه (تالوار) در استان کردستان، شرکت آب منطقه‌ای این استان هیچگونه دخالت مستقیم و نظارتی بر اجرای این پروژه نداشته و با این تصمیم نادرست وزارت نیرو، عملا حق‌آبه مسلم و مورد نیاز استان را جهت توسعه اراضی دیم شهرستان بیجار نادیده گرفته است. تبعات منفی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ناشی از اجرای سد تالوار به شهرستان بیجار بسیار زیاد و جبران ناپذیر بوده است.

هیچکدام از اجزا تشکیل‌دهنده این پروژه به‌خوبی اجرا نشده‌اند، هر چند که پروژه تامین 63 میلیون متر مکعب (معادل دو متر مکعب در ثانیه) آب شرب مورد نیاز همدان، کبودرآهنگ، بهار، لالجین، صالح آباد، قهاوند، فامنین، جورقان، مریانج و روستاهای مسیر خط انتقال تا (سال مقصد 1415 ) از سد تالوار در حال انجام است؛ اما تامین آب 7500 هکتار اراضی خورخوره شهرستان بیجار در استان کردستان و در نهایت تامین آب کشاورزی 24500 هکتار از اراضی دشت گرماب و بیزیند در شهرستان قیدار در استان زنجان تا کنون به نتیجه‌ای نرسیده و احداث این سد هیچگونه تحولی در زندگی مردم استان‌های هدف ایجاد ننموده است.

تمام اهداف این پروژه شامل: تامین آب کشاورزی اراضی هدف در استان‌های کردستان و زنجان، قربانی تامین آب شرب شهر همدان با آبی آرسنیکی بالاتر از حد مجاز(10 الی 14 برابر) رودخانه تالوار شده که مشاور طرح آن را نادیده گرفته است. هر چند که باید در مراحل مختلف تصفیه آب برای شرب تمهیدات لازم برای حذف این عنصر خطرناک در نظر گرفته شود تا در آینده مشکلی برای مصرف‌کنندگان آن پیش نیاید.

مافیای آب حاکم بر کشور و بی‌تدبیری مدیران رده بالای وزارت نیرو به‌دلیل جدی‌نگرفتن مسایلی نظیر حق آبه‌های مسلم، مسایل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی مناطق هدف، باعث بروز خطاهای جبران‌ناپذیر و از بین رفتن منابع آب و خاک و زیست محیطی آن مناطق شده و امنیت ملی و یکپارچگی کشور را نیز به خطر انداخته‌اند.

 

لطفا در رابطه با اهداف و دلایل اجرای پروژه تالوار توضیحاتی ارائه فرمایید.

قبل از طرح هر موضوعی لازم به توضیح است که با وجود قرار گرفتن حوضه و رودخانه مورد نظر (تالوار) در استان کردستان متاسفانه شرکت آب منطقه ای استان کردستان  کنار گذاشته شده و هیچگونه دخالت مستقیم و نظارتی بر اجرای این پروژه نداشته  و با این تصمیم نا درست وزارت نیرو، عملا حق آبه های مسلم و مورد نیاز استان کردستان جهت توسعه اراضی دیم شهرستان بیجار نادیده گرفته شده است.  لذا این طرح با وجود عدم موفقیت در تامین اهداف مورد نظر  به نام کردستان (خصوصا شهرستان بیجار که دارای اراضی دیم بیشماری جهت توسعه است) و به کام استان های مجاور آن بوده است. اجرای سد تالوار باعث بوجود آمدن مشکلات اجتماعی و اقتصادی برای تعداد زیادی از روستاهای  بخش چنگ الماس شهرستان بیجار و از بین رفتن آثار باستانی چندین هزار ساله و هویت فر هنگی استان کردستان گردیده که در دنباله بحث به آنها اشاره خواهد شد. البته لازم به توضیح است که اجرای این سد برای استان زنجان نیز تا کنون هیچگونه فایده‌ای در بر نداشته است.

این سد در نزدیکی شهرستان بیجار کردستان و در بخش چنگ الماس این شهرستان احداث شده و قرار بر این بوده است که از آب آن هم استان‌های همدان ، زنجان و کردستان به قرار ذیل بهره مند گردند. اهداف اجرای سد عبارت بوده اند از:

  1.  تامین 63 میلیون متر مکعب  (معادل دو متر مکعب در ثانیه) آب شرب مورد نیاز همدان، کبودرآهنگ، بهار، لالجین، صالح آباد، قهاوند، فامنین، جورقان، مریانج و روستاهای مسیر خط انتقال ( تاسال مقصد 1415 ) که این پروژه در حال انجام بوده و قرار است تا در سال 1402 به بهره برداری برسد.
  2. تامین آب کشاورزی 24500 هکتار از اراضی دشت گرماب و بیزیند در شهرستان قیداردر استان زنجان.
  3. تامین آب 7500 هکتار اراضی خورخوره شهرستان بیجار در استان کردستان

 

توضیح فرمایید که مشخصات  سد تالوار  چه بوده است؟

این سد  بر روی رودخانه تالوار یکی از سر شاخه های اصلی رودخانه قزل اوزن در حوضه سفید رود و  به ترتیب در پنجاه کیلومتری شهرستان بیجار  واقع در استان کردستان و یکصد کیلومتری همدان با مشخصات زیر  ساخته شده است. 1- نوع سد: خاکی با هسته رسی ، 2- ارتفاع از پی 88 متر، 3- طول تاج 529 و عرض تاج 12 متر4- حجم سد معادل 500 میلیون متر مکعب و 5- حجم تنظیمی سد معادل 231 میلیون متر مکعب . سال تصویب طرح 1370 و سال شروع عملیات اجرائی 1375 و سال خاتمه 1393 بوده است. شکلهای  1 و 2  به ترتیب موقعیت تقریبی احداث سد تالوار در حوضه سفید رود و در 50 کیلومتری شهرستان بیجار واقع در استان کردستان را نشان می‌دهند. ضمنا شکل شماره 3 نیز نمایی از سد  خاکی با هسته رسی تالوار را نشان می‌دهد.

شکل شماره 1- موقعیت احداث سد تالوار در حوضه سفید رود

 

شکل شماره 2- موقعیت احداث سد تالوار بر روی رودخانه تالوار در 50 کیلومتری شهرستان بیجار در استان کردستان

 

 

شکل شماره 3- سد خاکی با هسته رسی احداث شده تالوار

 

توضیح دهید که تبعات منفی حاصله ازاحداث سد تالوار برای شهرستان بیجار در استان کردستان چه بوده است؟

تبعات منفی اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی و زیست محیطی مربوط به شهرستان بیجار (خصوصا روستاهای بخش چنگ الماس) در استان کردستان بسیار زیاد و جبران ناپذیر میباشند . خلاصتا چند مورد از آنها عبارتند از:

به زیر آب رفتن 18 تپه و آثار باستانی با قدمت هفت هزار و 500 ساله  (از جمله تپه قشلاق)و تخلیه و کوچ مردمان 10 روستای این منطقه.

  1. تپه باستانی دیگری به نام چهل امیران با قدمت قدمت تاریخی 7500 سال در خطر آبگیری قرار دارد.
  2. تاکنون در حدود 3 هزار نفر از کشاورزان این دیار شغل خود را به  دلیل از بین رفتن زیر ساخت های منطقه و کمبود آب شرب و از بین رفتن زمین هایشان از دست داده و مجبور به ترک سکونت گاه ها و مهاجرت از این منطقه شده اند.
  3. با احداث این سد که مخزن آن در شهرستان بیجار واقع است، بیش از 3 هزار هکتار از بهترین اراضی آن شهرستان زیر آب رفته است
  4. بلا تکلیفی مالکان اراضی کشاورزی روستاهای مختلفی نظیر کنا مار، سیف آباد و سلامت آباد در منطقه
  5. عدم پرداخت هزینه خانه های سند دار تخریب شده به مالکان به بهانه ساخت سد
  6.  از بین رفتن جاده های روستایی به علت رفت و آمد ماشین آلات سنگین در هنگام ساخت سد تالوار در منطقه و عدم تعمیر و رها نمودن آنها بعد از اتمام ساخت سد .
  7. اجبار به مهاجرت و بلاتکلیفی ساکنین روستاهای باقی مانده
  8. مهاجرت اهالی روستاهای تخریب شده به شهرهای مختلف و از همه بدتر مهاجرت مردم تعدادی از روستاها به روستاهای مجاور و عدم امکان استفاده آنها از منابع طبیعی روستاهای مقصد و ایجاد مشکلات جهت تامین منابع چرای دام‌های آنها
  9. عدم وجود امکانات کافی برق، آب ، گاز و غیره در روستای مقصد کوچ.

 در اشکال 6 الی 11غرق و نابود شدن تپه قشلاق و آثار باستانی مربوطه در شهرستان بیجار با سابقه تاریخی 7500 ساله و پاره ای دیگر از مستندات  بدست آمده از کاوشهای باستانی از  تپه نامبرده نشان داده شده اند.

شکل 4- نمایی از تپه قشلاق 7500 ساله که بعد از آبگیری سد نابود شده است.
 
شکل 5- بقایای دوره مس و سنگ جدید
 

شکل 6- بقایای دوره مس و سنگ میانه

 

شکل 7- بقایای دوره مس و سنگ قدیم

 

شکل 8- بقایای استخوانی از دوره مفرغ

 

شکل9. شامل انواع توکن‌ها (نماد کالاها)

 

 در رابطه با سیمای طرح آبرسانی همدان از سد تالوار توضیحاتی ارائه نمایید.

همچنانکه قبلا نیز خدمتتان عرض شد، یکی از اهداف اصلی اجرای طرح سد تالوار انتقال، تصفیه و تامین آب شرب شهر همدان و شهرها و روستاهای مسیر انتقال تا سال مقصد 1415 بوده است. اینجانب بنا به وظیفه باید اطلاع رسانی کنم که بر اساس تحقیقات انجام و منتشر شده در اولین همایش ملی آب، انسان و زمین در اصفهان در شهریور سال 1393 توسط آقای عظیم ربیعی و همکارانشان در گروه علوم محیط زیست دانشگاه زنجان، آب رودخانه تالوار بعلت منشا زمین زاد و ساختار زمین شناسی حوضه آن آرسنیکی میباشد. ضمنا آرسنیک موجود در آب رودخانه تالوار در دوره های کم آبی و پر آبی به ترتیب معادل 10 الی 14 برابر استاندارد جهانی جهت شرب گزارش شده که متاسفانه مشاور طرح به این موضوع توجهی ننموده است.

این طرح دارای جزییات بسیار زیادی است که پاره ای از تاسیسات عظیم آن بدین قرار میباشند.

طول خط انتقال: 7/138 کیلومتر، طول جاده دسترسی140کیلومتر، جنس لوله های انتقال فولادی، قطر لوله های انتقال 1400 و 1600 میلی متر، تعداد سه ایستگاه پمپاژ جهت انتقال آب به مجموع ارتفاع پمپاژ 562 متر، تعداد هفت مخازن ذخیره و تعدیل کننده شامل سه مخزن 10000 و چهار مخزن 30000 مترمکعبی، تاسیسات کامل تصفیه خانه به روش تصفیه متعارف ، زلال سازی با ظرفیت تصفیه 71/3 متر مکعب در ثانیه در دو مدول به‌مراه کلیه تاسیسات تصفیه و گندزدایی مربوطه.  در اشکال شماره 12 عکسهایی از مراحل اجرایی این پروژه  در حال انجام نشان  داده شده  است.

(الف)

 

(ب)

 

(پ)

 

(ت)

 

(ث)

شکل 10- مستنداتی از مراحل اجرایی پروژه انتقال آب  از سد تالوار به شهر همدان

 

آیا مطالعات توجیهی فنی،  تبعات اجتماعی ، زیست محیطی و غیره ناشی از اجرای این پروژه قبل از طراحی و اجرا، توسط کارفرما (وزارت نیرو) و مشاور مد نظر قرار گرفته شده است یا خیر؟

در یک کلام جواب سوالات شما خیر است. زیرا آب این رودخانه به دلایل و مستنداتی که خدمتتان ارائه خواهد شد آرسنیکی بوده و ارزش شرب نداشته است. لذا، هم عوامل کارفرما (وزارت نیرو) و هم مشاور طراح قبل از اجرای طرح می بایستی این مسایل را در نظر گرفته و بعد از آن اقدام به تامین اعتبار لازم و  اجرا می نمودند. متاسفانه هر دو هم وزارت نیرو و هم مشاور در این رابطه قصور کرده و باعث هدر رفت سرمایه های زیاد ی شده اند. ضمنا تبعات اجتماعی و فرهنگی احداث این پروژه برای شهرستان بیجار در استان کردستان جبران ناپذیر بوده است.

 

آیا قبل از اجرای طرح گزارشاتی مبنی بر آرسنیکی بودن آب رودخانه و تبعات اجتماعی و فرهنگی سد تالوار توسط مشاور منتشر شده است.

طبق بررسی‌های اینجانب گزارشی از مشاور مبنی بر پایین بودن کیفیت آب رودخانه تالوار و آلودگی آن به آرسنیک و بحث در رابطه با آن و رد امکان استفاده از آب رودخانه تالوار به منظور شرب بدست نیامده است. همچنین به هیچکدام از تبعات اجتماعی و نابودی آثار فرهنگی و باستانی موجود در منطقه  مورد نظر (خصوصا بخش چنگ الماس شهرستان بیجار) اشاره ای نشده و من نیز بدست نیاورده ام.

 

لطفا اطلاعاتی برای آگاهی عموم در رابطه با خطرات عنصر آرسنیک و وجود آن در آب آشامیدنی ارائه فرمایید.

به‌طور کلی آرسنیک یک شبه فلز بوده که برای انسان، حیوانات، گیاهان و میکروارگانیزم‌ها سمی و مضر میباشد. بر اساس استانداردسازمان بهداشت جهانی(WHO)، حد مجاز میزان آرسنیک در آب آشامیدنی010/0 میلی گرم در لیتر  و در  خاک معادل 20 میلی گرم در کیلوگرم تعیین شده است. بر اساس تحقیقات انجام شده توسط محققان مختلف غلظت آرسنیک در آب و خاک نقاط مختلف کشور حتی نقاطی با غلظت  بیش از حد مجاز به ترتیب بین 01/0  تا 84/ 0 میلی گرم در لیتر  و 50/1 الی23 میلی گرم در کیلوگرم گزارش شده است. بر اساس تحقیقات انجام شده مصرف آب آلوده به آرسنیک در دراز مدت سلامت انسانها را به خطر انداخته و موجب بروز انواع مختلف سرطانها و ضایعات پوستی میشود. از طرفی مسمومیت شدید آرسنیک میتواند منجر به مرگ سریع گردد. استفاده از آبهایی شامل شکل غیرآلی آرسنیک در دراز مدت  نشانگر افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست بر تومورهای مثانه، جگر، کبد و ریه میباشند. وجود سطح بالای آرسنیک در مدت طولانی در آبهای آشامیدنی سبب ضخامت و رنگ ‌پریدگی پوست و تهوع، اسهال، کاهش تولید سلولهای خون، اختلال در ضربان قلب، زیان به رگهای خونی و بی‌حسی در دستها و پاها می‌شوند.در معرض قرار گرفتن انسانها در برابر آرسنیک در مدتی کوتاه نیز منجر به حساسیتهای معده ای، روده‌ای ، سخت شدن عمل بلع، تشنگی و کاهش غیرطبیعی فشار خون، تشنج و در موارد حادتر، نارسائی و کاهش ضربان قلب شده،که در نهایت منجر به مرگ میگردد. در شکل شماره 13 نیز بیماریهای پوستی ناشی از استفاده از آب آرسنیکی نشان داده شده است. من به عنوان وظیفه  اعلام میکنم که حتما باید در مراحل مختلف تصفیه آب برای شرب مصرف کنندگان، تمهیدات لازم برای حذف این عنصر خطرناک در نظر گرفته شود تا در آینده مشکلی برای مصرف کنندگان آن پیش نیاید.

شکل  11 – بیماری‌های پوستی ناشی از استفاده از آب آرسنیک دار

 

لطفا در رابطه با وجود عنصر آرسنیک  در آب رودخانه تالوار توضیحاتی  ارائه فرمایید.

همچنانکه خدمتتان عرض شد این وظیفه مشاور طراح است که قبل از طراحی هر پروژه ای کیفیت منابع آب موجود را از لحاظ مختلف خصوصا شرب مورد ارزیابی قرار دهد. تا این مطالعات به نتیجه نرسیده اند نباید به هیچ عنوان پروژه ای به انجام رسیده و بیت المال به هدر داده شود. برای اثبات آرسنیکی بودن آب رودخانه تالوار من به یکی از تحقیقات انجام شده توسط آقای عظیم ربیعی مصباح و همکارانشان که در گروه علوم محیط زیست دانشگاه زنجان به صورت خیلی مختصر اشاره میکنم. ایشان با در نظر گرفتن 10 ایستگاه مطالعاتی بر روی حوضه روخانه تالوار در شرایط مختلف کم آبی و پر آبی میزان آرسنیک موجود در آب رودخانه تالوار را اندازه گیری و آنالیز نموده اند. در شکل 14، حوضه رودخانه تالوار و موقعیت ایستگاههای اندازه گیری میزان آرسنیک نشان داده شده است. ضمنا افراد نامبرده نتایج تحقیقات خود را در جداول شماره یک  و دو در دو دوره کم آبی و پر آبی در هر ده ایستگاه مورد نظر، منتشر نموده اند. همچنین در جدول شماره دو به مقایسه میانگین غلظت آرسنیک در رودخانه تاالوار در دو دوره کم آبی و پر آبی با استاندارد جهانی و استاندارد ایران پرداخته شده است. نتایج منتشر شده نشانگر آن است که آرسنیک موجود در آب رودخانه تالواردر دوره کم آبی تقریبا (10 برابر) و پر آبی (14 برابر) میزان غلظت مجاز آرسنیک از حد استاندارد به منظور شرب میباشد.آنها با توجه به ماهیت زمین شناسی منطقه و با توجه به اینکه در منطقه فعالیتهای صنعتی و معدنی خاصی صورت نگرفته و کشاورزی صنعتی و صنایع سبک و سنگینی در منطقه وجود ندارد ، ضمن بررسی مسایل سنگ شناسی، آلودگی منابع آبی منطقه را به دلیل منشا زمین زاد و ساختار زمین شناسی آن عنوان نموده اند. به نظر اینجانب  حتما باید در مراحل مختلف تصفیه آب برای شرب تمهیدات لازم برای حذف این عنصر خطرناک در نظر گرفته شود تا در آینده مشکلی برای مصرف کنندگان آن پیش نیاید.

شکل  12 – حوضه رودخانه تالوار و موقعیت ایستگاه‌های اندازه‌گیری میزان آرسنیک

 

جدول شماره 1- غلظت میزان آرسنیک در آب رودخانه تالوار در ایستگاهای نمونه برداری در دوره های کم آبی و پر آبی

(میلی گرم در لیتر)

 

جدول 2- مقایسه میزان آرسنیک موجود در آب رودخانه تالوار در دوره های کم آبی و پر آبی با مقدار استاندارد قابل قبول

 
توضیح فرمایید که آیا احداث سد تالوار و تاسیسات مربوطه در نهایت باعث توسعه و رونق اقتصادی در مناطق هدف شده است یا خیر؟
بنا به بررسی‌های انجام شده، لازم است به اطلاع برسانم که هیچکدام از اجزا تشکیل دهنده این پروژه به‌خوبی اجرا نشده،  هر چند که پروژه تامین آب 63 میلیون متر مکعب  (معادل دو متر مکعب در ثانیه) آب شرب مورد نیاز همدان ، کبودرآهنگ، بهار، لالجین، صالح آباد، قهاوند، فامنین، جورقان، مریانج و روستاهای مسیر خط انتقال تا (سال مقصد 1415 ) ، در حال انجام بوده و قرار است تا سال 1402 به مرحله بهره برداری برسد. اما تامین آب 7500 هکتار اراضی خورخوره شهرستان بیجار در استان کردستان و در نهایت تامین آب کشاورزی 24500 هکتار از اراضی دشت گرماب و بیزیند در شهرستان قیداردر استان زنجان  تا کنون به نتیجه نرسیده و احداث این سد هیچگونه تحولی در زندگی مردم در استان‌های  کردستان و زنجان  و فعلا همدان نیز ایجاد ننموده است.

 

آقای دکتر در یک جمع‌بندی کلی نظر خود را در باره اجرای این پروژه اعلام کنید

بطور کلی قبل از احداث این سد، مشاور طراح میبایستی در رابطه با بررسی دقیق کیفیت آب رودخانه تالوار جهت مصارف کشاورزی و علی الخصوص شرب و همچنین تبعات احداث سد تالوار بر روی مسایل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیط زیستی مناطق بالا دست و حاشیه و پایین دست آن به انجام میرسانید. احداث این سد در مرحله اول خسارات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی غیر قابل جبرانی را در روستاهای بخش سنگ الماس شهرستان بیجار در استان کردستان ایجاد نموده است. همچنین قسمت زیادی از تاسیسات انتقال آب شرب  به طرف همدان با صرف هزاران میلیارد تومان به اجرا رفته و هم اکنون در حال تکمیل است در حالیکه کیفیت آب رودخانه از لحاظ غلظت آرسنیک موجود در آن مناسب شرب تشخیص داده نمیشود مگر اینکه در مراحل مختلف تصفیه آب برای شرب تمهیدات لازم برای حذف این عنصر خطرناک در نظر گرفته شده باشد. از طرف دیگر هیچگونه تاسیسات ویژه ای برای انتقال آب این سد به منظور کشاورزی در اراضی هدف در دو استان کردستان و زنجان احداث نشده است. به نظر اینجانب باید مسببان انجام این پروژه اعم از کارفرما و مشاور  با ورود دستگاههای قضایی مورد باز خواست و تعقیب قرار گیرند، زیرا که خسارتهای بیشماری اعم از اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شامل نابودی آثار باستانی چندین هزار ساله به مناطق هدف از جمله روستاهای بخش چنگ الماس شهرستان بیجار در استان کردستان وارد نموده است. متاسفانه باید اعلام کنم که تمام اهداف این پروژه شامل تامین آب کشاورزی اراضی هدف که به آنها اشاره شد، قربانی تامین آب شرب شهر همدان شده است.

اینجانب بارها تاکید کرده‌ام که مافیای آب حاکم بر کشور و بی تدبیری مدیران رده بالای وزارت نیرو بدلیل جدی نگرفتن حق آبه های مسلم مناطق هدف، مسایل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست محیطی، باعث بروز خطاهای جبران ناپذیر و از بین رفتن منابع آب و خاک و محیط زیست آن مناطق شده و امنیت ملی و یکپارچگی کشور را نیز به خطر انداخته اند.

 

 

 

کد خبر : 61577

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید !

ارسال دیدگاه
جدیدcaptcha