سه شنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۱

در گفتگو با دکتر هوشنگ قمرنیا استاد تمام گروه مهندسی آب دانشگاه رازی مطرح شد؛

بررسی اثرات مثبت و منفی سد داریان و پروژه گرمسیری در استان کرمانشاه

با وجود صرف وقت و هزینه‌های اجرائی بی‌شمار از سال 1387 تا کنون برای اجرای سد داریان و طرح گرمسیری، این طرح نقشی در پیشرفت و تحول اقتصادی منطقه نداشته است/ لطفا مسئولین محترم وزارت نیرو جوابگو باشند

دکتر هوشنگ قمرنیا؛ استاد تمام گروه مهندسی آب دانشگاه رازی؛ مسائل مربوط به سد داریان و طرح گرمسیری را مورد بررسی قرار داد و در این خصوص گفت:

هدف از احداث سد و تاسیسات مربوطه در یک منطقه تامین آب آشامیدنی، آب کشاورزی، تامین برق، جلوگیری از خسارات سیل، احیا و توسعه اراضی، احیای محیط زیست منطقه، فراهم آوردن امکانات و توسعه صنعت گردشگری و به طور کلی ایجاد اشتغال و تولید می‌باشد. غافل از اینکه عدم انجام مطالعات دقیق فنی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی  و زیست محیطی مورد نیاز قبل از اجرای طرحهای سد سازی، قطعا نتیجه عکس داشته و اثرات مخربی در زمینه های ذکر شده را در منطقه ایجاد خواهند نمود.

بررسی‌ها نشانگر آن است که در طرح گرمسیری، حقابه استان کردستان در بالا دست نادیده گرفته شده است. 

 در استان کردستان با وجود در حدود یک میلیون هکتار اراضی دیم از این طرح بی نصیب بوده است. این درحالی است که بیشتر آب طرح گرمسیری از این استان سر چشمه گرفته است. نرخ بیکاری این استان با در حدود 18/8 در صد در حدود دو برابر کل کشور  بوده و اکثر جمعیت تحصیل‌کرده این استان بیکار بوده و همچنین بیشتر جمعیت جوان تا پیر آن استان به ناچار جهت امرار معاش خود به شغل‌های کاذب و کولبری متوسل شده و یا به‌طور کلی دیار خود را برای یافتن شغل و کار ترک نموده‌اند. نکته قابل توجه  دیگر آن است که در صد کشت آبی کل استان کردستان 11% و درکل کشور 47% می‌باشد و حتی در بعضی از مناطق استان کردستان این میزان فقط 5.86% در صد است.

همچنین در جانمایی و احداث تاسیسات مربوطه به این طرح مطالعات دقیق و تاثیر گذاری صورت نپذیرفته است. جانمایی نامناسب سد داریان باعث اثرات منفی جبران‌ناپذیری نظیر: زیر آب رفتن اراضی کشاورزی و بیکار شدن دامداران و کشاورزان منطقه، اثرات مستقیم و مخرب برکانی  بل با 150میلیون متر مکعب آبدهی سالیانه و همچنین 14 چشمه دیگر و 41 سایت تاریخی با قدمت چندین هزار ساله، غرق شدن در حدود هزار هکتار جنگل و مرتع درجه‌ی یک شده است. همچنین  روستاهای تاریخی هجیج، و سرسبز روار و نوین و سلین، ناو، ورگه، ویهر، اسپریز، زوم و تاسیسات آب معدنی صدمه دیده اند. اجبار به کوچ مردمان بومی به شهرهای پاوه و مریوان و وارد آمدن آسیب جدی به یکپارچگی، سرزندگی، حیات گیاهی و حیات وحش منطقه از سایر تبعات منفی آن است.

شایسته است حقابه لازم برای آبیاری حداقل قسمت‌هائی از دشت حاصل‌خیز سر قلعه تا اتمام سد هواسان در نظر گرفته می‌شد.

حقابه دشت‌های سردسیری استان کرمانشاه نظیر کرند، اسلام آباد، حسن آباد، شیان، سنجابی و روانسر به مساحت تقریبی 250 هزار هکتار که همگی با مشکل کمبود شدید آب زیر زمینی و پدیده فرو نشست مواجه هستند نادیده گرفته شده است.

حقابه مورد نیاز برای اراضی بهبود در دشت‌های ذهاب جنوبی و قراویز و حومه در نظر گرفته نشده است.

 همچنین اشتباهات طراحی و ضعف و اجرای ناقص پروژه در قسمت‌های مختلف، با وجود صرف هزینه‌های سرسام‌آور، تا کنون نتیجه مثبت و قابل قبولی را برای مالکین اراضی هدف در پایین دست نداشته و بیشتر خط لوله‌ها و سایر تجهیزات به اجرا در آمده نیز سرقت شده و یا در حال سرقت و نابودی هستند.

طرح‌های آبیاری تحت فشار سازمان جهاد کشاورزی با صرف هزینه‌ای معادل 1400 میلیارد تومان در بیشتر دشت‌های هدف به علت عدم تامین آب توسط شبکه‌های ناقص اصلی  و احیانا فرعی مورد نیاز عقیم مانده و در حال نابودی هستند.

بنده بر این باورم که با مدیریت حاکم بر اجرای طرح و همچنین تورم سرسام آور بوجود آمده در کشور، در صورت تکمیل قسمتهای مختلف و ناقص طرح گرمسیری، این طرح در آینده، هرگز توجیه اقتصادی نخواهد داشت. 

بررسی‌ها نشانگر آن است که دشت‌های خان لیلی قصر شیرین، نفت شهر، سومار و لیگ 1، به طور کلی مرتع و خالی از سکنه بوده و خاک آنها ارزش زراعی و اقتصادی لازمه را ندارند.

در کشور ما، گاهاً سدسازی و سایر پروژه‌های آبی با مشکلاتی جدی رو به رو است که به تبع مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی زیادی را در اقصی نقاط این مرز و بوم مقدس ایجاد نموده است. مطالعات نادرست، سوء مدیریت و اجرای غیرفنی این پروژه‌ها در اقصی نقاط کشور متاسفانه نه تنها امنیت ملی، بلکه منابع آب و محیط زیست کشور را به نابودی کشانیده است. این مشکلات را می‌توان با مطالعات دقیق‌تر و استفاده از مشاوران و پیمان‌کاران خبره و کارآزموده و همچنین نظرات اندیشمندان دانشگاهی برطرف نمود.

 

آقای دکتر لطفا به‌طور کلی در رابطه با اهداف و دلایل اجرای پروژه های سد سازی در یک منطقه توضیحاتی ارائه فرمایید.

به‌طور کلی، هدف از ساخت سدها و شبکه‌های آبیاری و زهکشی و سایر تاسیسات مربوطه در اقصی نقاط جهان و کشور ما که در منطقه خشک و نیمه خشکی از جهان واقع شده است، ممکن است ترکیبی از تامین نیازهای شرب، کشاورزی، صنعت ، برق آبی، آبزی پروری، کنترل سیلاب‌های به‌وقوع پیوسته، احیای محیط زیست در زمان‌های مختلف و در نهایت ایجاد شغل و توسعه مراکز تفریحی آبی و توسعه گردشگری باشد. احداث سدها ممکن است در یک منطقه دارای اثرات مثبت فراوان اقتصادی بوده حال آنکه در مناطقی دیگر ممکن است، اثرات منفی مختلفی نظیر اثرات اجتماعی، فرهنگی و یا زیست محیطی را ایجاد و یا دامن بزند. به‌طور کلی احداث سدها در جاهای مختلف ممکن است دارای اثرات متفاوتی باشند.از طرفی وظیفه حرفه‌ای، میهنی و دینی طراحان و مهندسان مشاور طرح‌های سد سازی در آن است تا قبل از اقدام به هر گونه عملیات طراحی، کلیه تبعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و غیره را بر روی مناطق بالا دستی، حاشیه و پایین دستی سدهای مد نظر برای احداث را به دقت مورد ارزیابی قرار داده تا از بروز هر گونه مشکلاتی در زمینه های نامبرده جلوگیری بعمل آورند. البته متاسفانه در کشور ما، با سپردن مطالعات سدها و سایر پروژه های آبی به دست نااهلان و مشاوران و پیمانکاران سفارش شده، مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی زیادی را در اقصی نقاط این مرز و بوم مقدس ایجاد نموده است. مطالعات نادرست و اجرای غیر فنی این پروژه ها در اقصی نقاط کشور متاسفانه نه تنها امنیت ملی بلکه منابع آب و محیط زیست کشور را در بسیاری از نقاط به نابودی و یا مخاطره سوق داده است.

 

لطفا در رابطه با تعدادی از پروژه های سد سازی نا موفق در غرب کشور و یا کل کشور  توضیحاتی ارائه فرمایید.

تعداد این پروژه ها در استان‌های کرمانشاه و کردستان و سایر نقاط کشور بسیار بسیار زیاد است. برای مثال هیچکدام از اهداف اصلی سد و شبکه آزادی واقع در فاصله 90 کیلومتری شهر کرمانشاه در منطقه شهرستان دالاهو بخش گهواره که بر روی رودخانه زمکان ساخته شده است ، شامل: تامین آب شرب بلندمدت شهرهای تازه‌آباد، اسلام‌آباد غرب و کرند به نتیجه نرسیده‌ است. همچنین تامین آب صنعت ثلاث و اسلام آباد غرب و تامین آب کشاورزی دشت حر و دره زمکان و حاشیه سد نیز بلاتکلیف باقیمانده است. لازم به ذکر است که احداث این سد نه تنها فایده‌‌ای نداشته، بلکه محیط زیست منطقه را نیز بر هم زده است. اجرای این پروژه تا کنون هیچگونه تحول اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی را در منطقه را ایجاد ننموده و باعث نا امیدی و بی‌تفاوتی ساکنین و به ‌خصوص کشاورزان محروم منطقه نیز گردیده است.

احداث سد و شبکه آبیاری و زهکشی زمکان در منطقه دالاهوی استان کرمانشاه، با وجود صرف هزینه های بی شمار بدلیل نشت شدید آب در باله سمت چپ سد زمکان و نشت شدید آب بداخل رودخانه منابع مالی هنگفتی به هدر رفته و تا کنون هیچکدام از اهداف اصلی سد و شبکه زمکان شامل تامین آب اراضی دیم و همچنین باغات گهواره حاصل نشده است. در کل  هیچگونه تحول اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره در منطقه را ایجاد ننموده است و باعث نا امیدی و بی تفاوتی  ساکنین و بالاخص کشاورزان محروم  منطقه نیز گردیده است. یا احداث سد تنگ حمام بر روی رودخانه قوره توی قصر شیرین  واقع در استان کرمانشاه  نیز به دلیل مشکلات طراحی و اجرائی ایستگاههای پمپاژ آن، قادر به تامین آب کشاورزی، صنعت و اهداف آبزی پروری مورد نظر نگردیده است.   

احداث سد تالوار بر روی رودخانه تالوار یکی از سر شاخه های اصلی رودخانه قزل اوزن در حوضه سفید رود و  به ترتیب در پنجاه کیلومتری شهرستان بیجار واقع در استان کردستان نیز تبعات منفی اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیست محیطی زیادی را در(روستاهای بخش چنگ الماس) شهرستان بیجار در استان کردستان ایجاد نموده است. از همه بدتر آنکه احداث این سد نه به منظور توسعه منطقه بلکه به منظور تامین آب شرب شهر همدان و حومه در فاصله ای معادل 140 کیلومتری آن ساخته شده  و برای ساکنین منطقه مورد نظر تبعات منفی عدیده ای را ایجاد نموده است. خلاصتا چند مورد از تبعات منفی احداث سد تالوار عبارتند از: به زیر آب رفتن ۱۸ تپه و آثار باستانی با قدمت هفت هزار و ۵۰۰ ساله  (از جمله تپه قشلاق) و تخلیه و کوچ مردمان ۱۰ روستای این منطقه. تپه باستانی دیگری به نام چهل امیران با قدمت قدمت تاریخی ۷۵۰۰ سال در خطر آبگیری قرار دارد. تاکنون در حدود ۳ هزار نفر از کشاورزان این دیار شغل خود را به  دلیل از بین رفتن زیر ساخت های منطقه و کمبود آب شرب و از بین رفتن زمین هایشان از دست داده و مجبور به ترک سکونت گاه ها و مهاجرت از این منطقه شده اند. با احداث این سد که مخزن آن در شهرستان بیجار واقع است، بیش از ۳ هزار هکتار از بهترین اراضی آن شهرستان زیر آب رفته است.

احداث سد گتوند بر روی رودخانه کارون در استان خوزستان در مجاورت تپه های نمکی باعث تبعات جبران ناپذیری مانند، شور شدن 550000 هکتار از اراضی استان خوزستان ، مرگ 4000000 نخل در اثر شوری آب گردیده است. در حدود 5/9  میلیون تن نمک در مخزن سد گتوند رسوب کرده است. بر اثر آبگیری سد گتوند 60 روستا در شهرستان های مسجدسلیمان و لالی به زیرآب رفته و ساکنان آنها آواره شده اند. از سد گتوند به عنوان موزه عبرت محیط زیست ایران یاد می‌شود و در حدود 25 الی 30 درصد بر شوری آب کارون افزوده است. خسارت شدید به مسجد سلیمان در جریان آبگیری مجدد و بالا آمدن دوباره آب دریاچه سد گتوند، بخشی از تاسیسات این شهرستان از جمله راه‌ها و سیستم های آب و برق و محصولات کشاورزی دچار خسارت شدند.

احداث سد و نیروگاه چم شیر در 25 کیلومتری جنوب شرقی شهر دو گنبدان مرکز شهرستان گچساران در استان کهکیلویه و بویر احمد نیز که بر روی سازند نمکی گچساران احداث شده نیز در آینده پس از آبگیری تبعات اجتماعی و زیست محیطی جبران ناپذیری را به وجود خواهد آورد.

از جمله موارد دیگر می‌توان به احداث سد هراز به عنوان بزرگترین سد خاکی  شمال کشور بر روی دره و رودخانه هراز در بیست کیلومتری شهرستان آمل در استان مازندران اشاره نمود که مخزن آن بر روی حوضه چندین صد ساله ذخیره زباله در آمل واقع گردیده است. به یقین این سد نیز پس از آبگیری در آینده با مشکلات عدیده اجتماعی و زیست محیطی روبرو خواهد شد.

احداث سد 15 خرداد در استان قم باعث، شوری اراضی دشت قم، افت آبهای زیر زمینی شور (به دلیل استفاده بیش از حد)، نابودی کشاورزی منطقه و تشدید فرسایش خاک در بلند مدت شده است.

تحقیقات انجام شده برروی اثرات سد سازی در استان خوزستان و اثرات آن بر روی روستاهای محدوده طرح ها ی سدهای کارون 3 و گتوند علیا بر روی 122 سکونتگاه روستایی نشانگر آن بوده است که جابجائی اجباری باعث از بین رفتن روستاها، تغییر فرهنگ بومی، افزایش جمعیت حاشیه نشینی در شهرها، مهاجرت نا خواسته افراد و سر گردانی آنها در شهرها و ایجاد تضادهای اجتماعی، افزایش بیکاری و شغلهای کاذب، از بین رفتن اراضی حاصلخیز و کاهش تولیدات کشاورزی، از بین رفتن اماکن عمومی و احساس بی هویتی و مشکلات روحی و روانی مردم در روستاهای تحت مطالعه شده است. هر چند که احداث سدهای اصولی و بر پایه مطالعات دقیق در پاره ای از نقاط کشور باعث تحولهای اقتصادی و اجتماعی در مناطق هدف شده است که در این مقاله امکان اشاره به آنها وجود ندارد.

 

لطفا در رابطه با مشخصات و اهداف طرح گرمسیری توضیحاتی ارائه فرمایید.

طرح گرمسیری به منظور مهار رودخانه سیروان و کنترل و هدایت آن به طرف دشت‌های استانهای کرمانشاه و ایلام طراحی گردیده است. در این طرح ملی در ابتدای آن سد خاکی با هسته رسی به نام داریان با ارتفاعی در حدود 179 متر از پی و ارتفاع 157 متر از کف رودخانه، با طول تاج 368 متر و عرض تاج 15 متر و عرض پی 870 متر و حجم بدنه 9.70 میلیون متر مکعب و حجم حفاری و تزریق 415 هزار متر مکعب و حجم مفید مخزنی معادل با 316 میلیون متر مکحعب در نظر گرفته شده است. در این سد یک نیروگاه برقی 210 مگا واتی شامل سه واحد 70 مگاواتی در نظر گرفته شده است.

با احداث این سد بر روی رودخانه سیروان مقرر شده است تا حجم آبی معادل 1240 میلیون مترمکعب توسط یک رشته تونل به طول تقریبی 48 کیلومتر، آب لازم را  برای آبیاری دشت‌هایی در استانهای کرمانشاه  (شامل قطعات 1 و 2) و ایلام (شامل قطعات 3 و 4) به نسبت های 55 در صد برای استان کرمانشاه  و 45 درصد برای استان ایلام تنظیم و انتقال داده شود.

مساحت اراضی مد نظر در استانهای کرمانشاه و ایلام در حدود 110 هزار هکتار در نظر گرفته شده است. ضمنا دشت‌های هدف در استان کرمانشاه عبارتند از: ازگله، جگیران، ذهاب شمالی، ذهاب جنوبی، جگر لوی شمالی، قراویز، سرپل ذهاب،بشیوه، قلعه شاهین، خان لیلی قصر شیرین، نفت شهر،سومار و لیگ 1. دشت‌های استان ایلام نیز عبارتنداز: مهران، دهلران، موسیان و لیگ 2. طول کل خط انتقال مورد نظر معادل 442 کیلومتر می‌باشد.

آب توسط سد داریان ذخیره و تنظیم شده، و پس از طی مسیری به سد تنظیمی و انحرافی هیروی منتقل و سپس توسط تونلی به طول 48 کیلومتر به سد تنظیمی دیگری به نام سد ازگله  با ارتفاع 60 متر و حجم ذخیره 30 میلیون متر مکعب منتقل و ازآنجا به بعد آب بطرف دشت‌های استان کرمانشاه و ایلام هدایت میگردد. ضمنا اشکال شماره 1 الی تا 10 به ترتیب تصاویری از تاسیسات ذکر شده، مسیرها و دشت‌های هدف طرح گرمسیری را نشان می دهند.

شکل 1: سد خاکی داریان با سر ریز بتنی مربوطه

 

شکل 2: مسیر انتقال آب از سد داریان تا سد انحرافی هیروی

 

شکل 3: تا سد انحرافی هیروی و تاسیسات مربوطه

 

شکل 4: مسیر انتقال آب از سد انحرافی هیروی توسط 48 کیلومتر تونل

 

شکل 5: مشخصات تونل انتقال در کیلومترهای مختلف

 

 

شکل 6: سد ازگله در انتهای انتقال آب

 

شکل 7: محدوده قطعات 1 و2 (استان کرمانشاه) و 3 و 4 (استان ایلام)

 

شکل 8: محدوده قطعات 1 و2 (استان کرمانشاه) و 3 و 4 (استان ایلام)

 

شکل 9: قسمت دوم دشت‌های استان کرمانشاه

شکل 10: دشت‌های استان ایلام

 

لطفا در رابطه با مشکلات عمده طرح گرمسیری توضیحاتی ارائه فرمایید.

 

به‌طور خیلی خلاصه مشکلات عمده طرح گرمسیری را میتوان به قرار ذیل خلاصه و ارائه نمود:

 

عدم لحاظ حقابه برای استان کردستان از طرح گرمسیری در بالا دست

استان کردستان با جمعیتی معادل 1550000 نفر و با تنوع بسیار غنی اقلیمی شامل اقلیمهای نیمه‌خشک، مدیترانه‌ای، مرطوب و بسیار مرطوب با وجود در حدود یک میلیون هکتار اراضی دیم از این طرح بی نصیب بوده است. این در حالی است که سر منشائ آب گرمسیری از این استان می‌باشد. نرخ بیکاری این استان با در حدود 18/8 در صد در حدود دو برابر کل کشور بوده و بیشتر جمعیت تحصیلکرده این استان بیکار بوده و همچنین بیشتر جمعیت جوان تا پیر آن استان ناچارا جهت امرار معاش خود به شغل‌های کاذب و کولبری متوسل شده و یا به‌طور کلی دیار خود را برای یافتن شغل و کار ترک نموده‌اند. شکل شماره 11 موقعیت بسیار نزدیک سد داریان را نسبت به شهرستان‌های مختلف استان کردستان را در مقایسه با سایر مناطق در نظر گرفته شده را نشان می‌دهد.  نکته قابل توجه دیگر آن است که درصد کشت آبی کل استان کردستان 11% و درکل کشور 47% می‌باشد و حتی در بعضی از مناطق استان کردستان این میزان فقط 5.86% در صد است. ضمنا آب زیر زمینی دشت‌های شرقی استان کردستان شامل دشت‌های قروه، دهگلان، چاردولی و بیجار و دیواندره به دلیل برداشت از آب زیر زمینی خارج از حد، دچار کمبود آبخوان، نشست اراضی و نزول کیفیت شده اند.  شکل 12، نشست اراضی دشت قروه در شرق استان و در روستای شاتوره را نشان می دهد.

شکل 11. موقعیت سد داریان نسبت به مناطق استان کردستان و مناطق در نظر گرفته شده در استان‌های کرمانشاه و ایلام

 

شکل 12. نشست اراضی دشت قروه در روستای شاتوره

 

تبعات منفی احداث سد داریان در حوزه سیروان برای روستاهای حاشیه سد و مخزن مربوطه

تبعات منفی  احداث سد داریان بر روستاهای حاشیه سد و مخزن مربوطه بسیار زیاد بوده که به اختصار پاره ای از آنها به قرار ذیل اعلام میگردد.

زیر آب رفتن زمین های کشاورزی و بیکار شدن دامداران و کشاورزان منطقه است.

هدایت و انتقال آب  استانهای کردستان و کرمانشاه به استان ایلام

غرق شدن  اثر ملی تاریخی کانی  بل با 150میلیون متر مکعب آبدهی سالیانه و همچنین 14 چشمه دیگر و متاسفانه 41 سایت تاریخی با قدمت چندین هزار ساله

غرق شدن حدود هزار هکتار جنگل و مرتع درجه‌ی یک، روستای تاریخی هجیج (ثبت شده به عنوان (روستای نمونه‌ی گردشگری)، روستاهای تاریخی و سرسبز روار و نوین و سلین، ناو، ورگه، ویهر، اسپریز، زوم و تاسیسات آب معدنی

بوجود آمدن مشکلات جدی برای مردمان بومی منطقه و اجبار به کوچ آنها در شهرهای پاوه و مریوان

وارد آمدن ، آسیب جدی به یکپارچگی این منطقه، سرزندگی رودخانه، حیات گیاهی کنار رودخانه‌ای و حیات وحش منطقه.

ضمنا، سد داریان، در حدود چهار و نیم کیلومتر پایین‌تر از کانی بل ساخته شده و طول دریاچه‌ی آن در حدود ده کیلومتر است. تراز آب‌نمای کانی بل ۷۱۷ متر است و تراز نرمال سد، ۸۲۶ متر است. به این ترتیب، با آب‌گیری سد، چشمه‌ در زیر ستونی از آب به ارتفاع بیش از صد متر غرق می شد. آب فراوان و با کیفیت این چشمه‌ی بزرگ، با توجه به استانداردهای جهانی، دارای بهترین کیفیت برای آشامیدن است. بدلیل اعتراضات شدید مردم منطقه، عملیاتی جهت نجات کانی بل انجام پذیرفت و تراز تخلیه آب کانی بل طبق اطلاعات بدست آمده به 837 ارتقا یافت. متاسفانه در نهایت آب  کانی بل باز هم با انجام امور انجام شده نجات نیافته و آلوده به آب سد و در نهایت وارد دریاچه پشت سد داریان گردید. این موضوع نه تنها سبب ایجاد خسارت و تغییر دبی و ساختار کانی بل شد، بلکه سبب بروز مشکلات اجتماعی و اعتراضات مردمی زیادی نیز فراهم ساخت. همچنین هدر دادن هزینه ای بالغ بر 50 میلیارد تومان احیای چشمه بل در سال 1393 را نیز بدنبال داشت.  این موضوع اثرات روانی جبران نا پذیری را برای ساکنین منطقه فراهم نموده و سبب بروز اعتراضات و تجمعات زیادی در منطقه گردید.  البته به دلیل اعتراضات مردمی کارهائی نیزبرای جلوگیری از غرق شدن زیارتگاه منطقه، مقبره «شیخ عبیدالله» در مجاورت روستای هجیج صورت پذیرفت.

 

بر آورد اقتصادی خسارات سالیانه  ناشی از محو آب کانی بل

آبدهی کانی بل به‌طور متوسط سالیانه 150 میلیون متر مکعب در سال بر آورد شده است. لذا، با در نظر گرفتن قیمتی معادل 30000 ریال جهت ارزش یک لیتر آب با کیفیت این کانی، مبلغی معادل 450 هزار میلیارد تومان در سال بر آورد قیمت تمام شده سالیانه آب کانی بل خواهد بود که هیچ نیازی به تصفیه نداشته و مستقیما قابلیت شرب داشته و در پشت سد داریان به آبی بدون  کیفیت برای شرب تبدیل گردیده است.

ضمنا تامین آب شرب 3.50 میلیون نفر (معادل جمعیت دو استان کردستان و کرمانشاه با سرانه ای در حدود 120 در روز  معادل استاندارد اکثر کشورهای پیشرفته جهان توسط آب این سراب قابل تامین می بود. نادیده گرفتن این پتانسیل خدادای توسط مشاور طراح سد از دیگر معضلات غیر قابل گذشت می باشد.   

در مجموع شواهد و بروز مشکلات بوجود آمده در منطقه حاکی از آن است که در طرح گرمسیری و احداث سد داریان،  مطالعات دقیق فنی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی مناسب و در خور توجهی توسط مشاور طراح صورت نگرفته و این موضوع باعث وارد آمدن خسارت‌های عمده ای به میراثهای تاریخی و فرهنگی در منطقه گردیده است. جانمایی و احداث سد داریان بدون لحاظ مطالعات دقیق سبب وارد آمدن خسارت به بخشهای عمده ای از روستای تاریخی هجیج که قبلا به عنوان روستای نمونه گردشگری ثبت شده و همچنین سایر روستاهای دیگر گردیده است. اقدام جهت مسدود و غرق نمودن خروجی کانی بل در دریاچه سد، سبب نارضایتی مردم گردیده است. البته لازم به ذکر است که تعداد قلیلی از ساکنین منطقه ایجاد فرصت گردشگری و تفریحات آبی در منطقه را از آثار مثبت احداث سد داریان می دانند. اشکال 13 الی 17 مسایل مربوط به مشکلات ایجاد شده برای کانی بل ، تشکیل کمپینهای نجات آن و موقعیت کنونی دریاچه سد داریان و روستای هجیج را نشان می‌دهند.

 

شکل 13: مظهر کانی بل قبل از احداث سد داریان

 

شکل 14: گالری‌های احداث شده جهت بالا آوردن مظهر کانی بل پس از آبگیری از سد داریان
 
 

شکل 15: مظهر کانی بل بعد ازآبگیری از سد داریان

 

شکل 16: کمپین مردم منطقه جهت جلوگیری از نابودی کانی بل

 

شکل 17: موقعیت کنونی دریاچه سد داریان و روستای هجیج

 

عدم تامین آب دشت‌های سردسیری

دشت‌های سردسیری استان کرمانشاه عبارتنداز کرند با مساحت 10000 هکتار، اسلام آباد 46000 هکتار ، حسن آباد و شیان معادل 30000 هکتار و دشت‌های سنجابی، ماهیدشت و روانسر معادل 165000 هکتار میباشند. در سالهای اخیر همه این دشتها به دلیل برداشت های بیش از حد از آب زیرزمینی دچار پدیده نشست اراضی و همچنین کاهش حجم آبخوان عدیده ای شده اند. وضعیت آب زیر زمینی این دشتها در وضعیت ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرار دارند. بی توجهی به عدم تامین آب دشت‌های ذکر شده و انتقال آب طرح گرمسیری به مناطق پایین دست در استان ایلام یکی دیگر از اشکالات تصمیم گیرندگان این طرح می‌باشد. پمپاژ و تامین آب مورد نیاز دشت‌های ذکر شده از انتهای دشت بشویه به راحتی امکان پذیر بود. در شکل شماره 8 محل پیشنهادی انتقال آب به طرف دشت‌های سردسیری نشان داده شده است.

 

اجرای ناقص تاسیسات مورد نیاز پمپاژ ، انتقال و توزیع آب به دشت‌های هدف

از عوامل مهم در عملکرد یک سیستم آبرسانی و یا شبکه‌های آبیاری و زهکشی، طراحی و اجرای مناسب و اصولی سازه های آبرسان و همچنین سازه های تنظیم، اندازه گیری و سایر تجهیزات وابسته آن می باشد. بررسی‌ها و بازدیدهای میدانی از تاسیسات مورد نیاز طرح گرمسیری جهت انتقال آب به شبکه‌های مورد نظر حاکی از آن است که در طول مسیر انتقال آب به دشت‌های هدف، تعدادی از ایستگاههای پمپاژ، استخرهای ذخیره، حوضچه های شیر آلات و تعداد زیادی از اجزای مربوطه یا ساخته نشده و یا ناقص اجرا شده اند (اشکال18 الی 21).  همچنین دپوی نا مناسب لوله های جی آر پی موجود در محدوده پروژه در شکل 22 نشان داده شده‌اند. شکل 23 نیز خط لوله های انتقال آب طرح گرمسیری به استان ایلام را نشان می‌دهد.

شکل18: ایستگاه و استخر اجرا شده و تکمیل نشده

 

شکل 19: استخر ذخیره نا تمام

 

شکل 20: حوضچه شیر آلات نا تمام و تکمیل نشده